Żadna autostrada ani samolot nie dają tego, co dwie legendarne linie kolejowe przebijające serce Alp Szwajcarskich. Bernina Express i Glacier Express to nie tylko transport z punktu A do punktu B – to podróż, podczas której krajobraz zmienia się jak w kalejdoskopie, a okna panoramicznych wagonów zamieniają się w ruchome płótna. Zanim jednak zdecydujemy się na bilet, warto poznać różnice między tymi trasami, zrozumieć ich charakter i zaplanować przejazd tak, żeby nie przegapić ani jednego przełęczowego widoku.
Bernina Express – przełęcz na wysokości 2253 m i dziedzictwo UNESCO
Bernina Express łączy Chur lub Davos z Tirano we Włoszech, pokonując trasę liczącą od 144 do 196 km w zależności od punktu startowego. To właśnie ten pociąg wpisany jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – razem z linią Albula, której fragmenty współdzieli. Decyzja UNESCO z 2008 roku dotyczyła nie samych pociągów, ale infrastruktury: tuneli, wiaduktów i sposobu, w jaki trasa wkomponowuje się w alpejski teren bez burzenia jego naturalnego charakteru.
Najsławniejszym punktem trasy jest przełęcz Bernina, przez którą pociąg przejeżdża na wysokości 2253 m n.p.m. To najwyżej położone alpejskie przejście kolejowe bez użycia tunelu – tory biegną przez otwarte, ośnieżone tereny, a w sezonie letnim po obu stronach widać lodowce Morteratsch i Palü. Zjazd z przełęczy w stronę Włoch to zupełnie inne doświadczenie: trasa opada o ponad 1800 metrów na zaledwie 60 km, spiralnymi pętlami, przez tunele i kamienne wiadukty. Najbardziej fotografowanym miejscem jest wiadukt Brusio – spiralna estakada, którą pociąg okrąża bez żadnych ukrytych wspomagaczy, wyłącznie siłą grawitacji i nachylenia torów.
Czas przejazdu i praktyczne parametry trasy Bernina
Przejazd Bernina Expressem z Chur do Tirano zajmuje około 4 godzin, z St. Moritz do Tirano – 2,5 godziny. Pociąg kursuje przez cały rok, choć zimą i latem różni się nieco rozkład. Wagony panoramiczne mają przeszklony dach, ale uwaga: miejsca po prawej stronie jadąc z St. Moritz do Tirano dają lepszy widok na lodowce i dolinę Valtellina. Bernina Express nie należy do sieci Glacier Express – to oddzielny produkt kolejowy obsługiwany przez Rhaetische Bahn.
Rezerwacja i ceny biletów na Bernina Express
Miejsca w pociągu panoramicznym wymagają obowiązkowej rezerwacji, niezależnie od posiadanego abonamentu Swiss Travel Pass. Sama rezerwacja to koszt rzędu 10–16 CHF w zależności od sezonu. Bilet na trasę bez żadnych ulg to wydatek od 50 do 90 CHF w drugiej klasie. Swiss Travel Pass pokrywa koszt przejazdu, ale nie samej rezerwacji. Warto rezerwować miejsca z kilkutygodniowym wyprzedzeniem w lipcu i sierpniu – to szczytowy sezon i wagony panoramiczne zapełniają się szybko.
Glacier Express – najwolniejszy ekspres na świecie przez 291 mostów
Glacier Express to inna liga, jeśli chodzi o długość trasy i dramaturgię podróży. Połączenie między Zermatt a St. Moritz lub Davos obejmuje 291 km, 91 tuneli i 291 mostów – ta ostatnia liczba nie jest przypadkowa, to właśnie stamtąd pochodzi marketingowy slogan linii. Przejazd trwa około 8 godzin i określany jest żartobliwie mianem „najwolniejszego ekspresu na świecie”. Prędkość maksymalna to zaledwie 90 km/h, a średnia na całej trasie – znacznie niższa.
Trasa Glacier Express biegnie przez kilka wyraźnych segmentów geograficznych. Z Zermatt pociąg jedzie przez Visp i Brig do Andermatt, przekraczając przełęcz Oberalp na wysokości 2033 m n.p.m. To jedyny odcinek, który zimą (między grudniem a majem) bywa zamknięty z powodu zagrożenia lawinowego. Następnie trasa opada do Chur przez malownicze Surselva, a stamtąd wznosi się ponownie linią Albula do St. Moritz.
Wyróżniającym momentem jest przejazd przez Landwasser Viadukt niedaleko Filisur – otwarty w 1902 roku, 65-metrowy kamienny wiadukt wbity bezpośrednio w skalną ścianę. Nie ma tu żadnych pylonów ani podpór – łuk wspiera się na samej skale. Zdjęcia z tej lokalizacji trafiają na okładki szwajcarskich przewodników turystycznych od ponad stu lat.
Glacier Express oferuje dwa standardy: drugą klasę z panoramicznymi oknami i pierwszą z jeszcze wyższym profilem przeszklenia. W ramach biletu pierwszej klasy dostępna jest usługa cateringu serwowanego przy miejscu – lunch serwowany przez alpejskie przełęcze to doświadczenie, które trudno zastąpić czymkolwiek innym.
Pociąg Szwajcaria – cała sieć kolei panoramicznych w jednym kraju
Szwajcaria pociągami panoramicznymi stoi. Poza Bernina Expressem i Glacier Expressem do tej samej rodziny produktów należą GoldenPass Express między Montreux a Interlaken, Wilhelm Tell Express łączący Lucernę z Lugano, czy Voralpen Express ze St. Gallen do Lucerny. Każda z tych tras ma własny charakter i inne otoczenie – lasy, jeziora, winnice, a nie wyłącznie alpejskie skały.
Szwajcarski system kolejowy umożliwia łączenie przejazdów w wielodniowe trasy bez konieczności wracania do punktu wyjścia. Bernina Express kończy się w Tirano, skąd autobus ekspresowy (uwzględniony w bilecie) dojeżdża nad jezioro Como do Lugano. Stamtąd można wrócić do Zurychu przez centralną Szwajcarię. Glacier Express startuje z Zermatt, gdzie jedynym środkiem transportu jest właśnie kolej – miasto bez ruchu samochodowego, dostępne wyłącznie pociągiem z Täsch.
Poniżej zestawienie najważniejszych tras panoramicznych w Szwajcarii:
- Bernina Express – Chur/Davos–Tirano, 4 h, trasa wpisana na listę UNESCO, najwyższe przejście kolejowe w Alpach
- Glacier Express – Zermatt–St. Moritz/Davos, 8 h, 291 mostów, panoramiczne okna przez cały rok z wyjątkiem niektórych odcinków zimą
- GoldenPass Express – Montreux–Interlaken, 3 h, przejazd przez region winnic i Jezioro Genewskie
- Wilhelm Tell Express – Lucerna–Lugano, kombinacja rejsu i pociągu, 3 h 30 min, przejście przez St. Gotthard
Rezerwacja w każdym z tych pociągów jest wymagana osobno i nie jest wliczona w żaden abonament zbiorczy, nawet Eurail Pass. Szwajcarskie koleje federalne (SBB/CFF/FFS) udostępniają rezerwacje z rocznym wyprzedzeniem na stronie swojego systemu sprzedaży.
Jak wybrać między Bernina Express a Glacier Express
To pytanie pojawia się w każdym planowaniu podróży przez Alpy i nie ma na nie jednoznacznej odpowiedzi – zależy od tego, co cenimy bardziej. Oto czym różnią się obie trasy i dla kogo każda z nich pasuje lepiej.
Rodzaj krajobrazu i klimatu na trasie
Bernina Express to wyraźny kontrast: zaczyna się wśród surowej, wysokogórskiej alpejskiej scenerii, a kończy w śródziemnomorskiej Italii z palmami i winem. Różnica temperatury między St. Moritz a Tirano latem może sięgać 15 stopni Celsjusza. Ta zmiana klimatyczna i kulturowa na przestrzeni niespełna trzech godzin to jeden z powodów, dla których trasa uchodzi za jedną z najbardziej dramatycznych kolejowych podróży w Europie.
Glacier Express oferuje bardziej jednorodny, alpejski nastrój przez całą dobę jazdy. Masywy Alp Pennińskich od strony Zermatt, kotliny Renu, płaskowyże Gryzoni – to wszystko jest alpejskie, ale zmienia się subtelnie. Dla kogoś, kto chce zanurzyć się w górskim klimacie na wiele godzin, ta trasa jest lepszym wyborem.
Co wybrać przy ograniczonym czasie i budżecie
Jeśli dysponujemy jednym dniem i budżetem do 100 CHF za bilet, Bernina Express z St. Moritz do Tirano (z powrotem autobusem lub pociągiem Trenitalia) to logistycznie prostszy i tańszy wariant. Glacier Express wymaga planowania całego dnia i zazwyczaj noclegu w Zermatt lub St. Moritz po obu końcach trasy, co znacząco podnosi koszty.
Jeśli czas nie jest ograniczony i szukamy jednej, kompleksowej podróży przez Alpy – Glacier Express dostarcza więcej pod względem łącznej liczby krajobrazów, wiaduktów i godzin spędzonych z twarzą przy panoramicznym oknie. Warto też rozważyć przejazd tylko fragmentem trasy, na przykład z Andermatt do Chur – bilet odcinkowy kosztuje znacznie mniej, a trasa przez Surselva i linię Albula to i tak materiał na kilkanaście kart pamięci w aparacie.
Oba pociągi można łączyć w ramach jednej podróży przez Szwajcarię: Glacier Express do St. Moritz, nocleg, Bernina Express do Tirano, prom na jezioro Como, Lugano, powrót do Zurychu. Taka pętla trwa 4–5 dni i obejmuje w zasadzie wszystkie geograficzne i kulturowe kontrasty, jakie Szwajcaria może zaoferować – od lodowców Matterhorn po sardele z włoskiego rynku.
Po takie i inne wycieczki dla seniorów warto zwrócić się do profesjonalnych biur podróży takich jak biuro podróży dla seniorów Arionsenior.
Za Miłosną Kuchnią stoi redakcja, która wierzy, że dobre jedzenie zaczyna się od prostych pomysłów i sprawdzonych rozwiązań. Tworzymy przepisy, testujemy sprzęt i podpowiadamy, jak urządzić kuchnię, by była wygodna i inspirująca każdego dnia.
